ZBÓJNICKIE PILSKO - SCHRONIENIE ZBÓJNIKA GUZELI

Pilsko było schronieniem dla blizej nieznanego zbójnika Guzeli. Miejscem gdzie ukrywał się zbójnik była polana, która obecnie nosi nazwę polanka Guzelka. Została ona zalesiona w połowie XX wieku.

Hej Pilsko, hej Pilsko

Hej wysokie trawy

Którędy chadzali, którędy chadzali

Zbójcy od Orawy...

Pilsko – drugi po Babiej Górze co do wysokości masyw górski w Beskidzie Żywieckim. Nazwa ta obejmuje tak cały masyw, jak i jego główną kulminację (1557 m n.p.m.), w całości leżącą po stronie słowackiej. Podszczytowe wypłaszczenie, przez które przebiega granica polsko-słowacka nosi nazwę Góry Pięciu Kopców (1542 m n.p.m.). Około 1500 m na południe od najwyższej kulminacji, po stronie orawskiej znajduje się szczyt Mechy (Pilsko Orawskie, 1479 m n.p.m.), oddzielony od głównego grzbietu przełęczą o tej samej nazwie. Istnieje kilka teorii dotyczących pochodzenia nazwy Pilsko. Może ona pochodzić od dawnej, pojawiającej się w XVIII-wiecznych dokumentach nazwy podszczytowej hali Pielsko (ta zaś od nazwiska właściciela, Piela.) Może też pochodzić od dawnego określenia miejsca "piłowania" czyli pozyskiwania drewna. Ludowy przekaz wiąże nazwę z "opijaniem się" orawskich zbójników, którzy mieli zbierać się na szczycie.

Na najwyższej kulminacji, po stronie słowackiej, znajduje się krzyż ustawiony przez mieszkańców orawskiej wsi Mutne (Słowacja). Pod szczytem, na północno-wschodnim zboczu przy żółtym szlaku, znajduje się krzyż upamiętniający jedną z pierwszych ofiar kampanii wrześniowej, poległego w tym miejscu 1 września 1939 roku żołnierza Basika.

Przyroda:

Kopuła szczytowa Pilska zbudowana jest z piaskowców magurskich. Stoki porośnięte są mieszanym lasem dolnoreglowym, świerkowym borem górnoreglowym, zaś w górnych partiach występuje kosodrzewina, stanowiąca w tym masywie najwyższe piętro roślinności. Szczyt porośnięty jest kępami kosodrzewiny, trawą, oraz pokryty rumoszem skalnym. Pilsko objęte jest od 1971 roku (rezerwat przyrody Pilsko) po stronie polskiej na niewielkim obszarze (15,4 ha) ochroną rezerwatową, po stronie słowackiej ustanowiony w 1967 roku rezerwat obejmuje 809 ha.

Interesującymi przedstawicielami flory na Hali Kornienieckiej są między innymi: knieć górska, rzeżucha łąkowa, tojad mocny, urdzik karpacki, pięciornik złoty. Na Hali Miziowej występują między innymi: wełnianki, ostrożeń błotny, borówka brusznica. Najcenniejszymi zaś przedstawicielami roślinności hal są niebielistka trwała, czosnek syberyjski i pełnik alpejski. W zaroślach kosodrzewiny spotkamy borówkę czarną, podbiałka alpejskiego, czosnek siatkowaty, widłaka alpejskiego, szarotkę drobną i marchwicę pospolitą.

Fauna to przede wszystkim duże ssaki jak wilk, niedźwiedź, ryś oraz ptaki. Z rzadkich kuraków występuje jarząbek i głuszec. Z drapieżców spotkamy tu myszołowa i pustułkę. Z mniejszych ptaków występują: świergotek drzewny, płochacz halny, siwerniak, drozd obrożny i orzechówka. W lasach natomiast liczne są sikory, dzięcioły, czyżyki, krzyżodzioby, dzwońce i sójki.

Turystyka:

Szczyt jest bardzo popularnym wśród turystów miejscem widokowym, z szeroką panoramą na Beskidy Zachodnie, Tatry, góry Słowacji, a przy doskonałej widoczności także na wschodnie szczyty Sudetów. W okresie zimowym na stokach opadających w stronę Korbielowa działa kilka orczykowych wyciągów narciarskich i udostępnionych jest kilkanaście tras zjazdowych. Znajduje się tu także wyciąg krzesełkowy z Korbielowa Kamiennej na Halę Szczawiny.

Wyciągi orczykowe i trasy zjazdowe wybudowano na przełomie lat 80 i 90, w tym celu wycięto 10,5 hektarów lasów oraz 0,25 hektara kosodrzewiny. Przeciwko dewastacji przyrody na Pilsku protestowało w latach 90. kilka organizacji pozarządowych między innymi Pracownia na rzecz Wszystkich Istot, Liga Ochrony Przyrody, Polski Klub Ekologiczny, kilka organizacji czeskich i słowackich, organizacje te założyły koalicję na rzecz Pilska. Efektem tych działań było uzyskanie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego nakazującego rozebranie nielegalnych wyciągów nr 8 i 9 do końca 2005 r. oraz wykonanie ekspertyzy naukowej, która wprowadziła ograniczenia w użytkowaniu tras i wyciągów (zakaz jeżdżenia po kosodrzewinie i na terenie rezerwatu ścisłego po stronie słowackiej, użytkowanie tras zależne od grubości pokrywy śnieżnej).

U podnóża kopuły szczytowej (ok. 1270 m n.p.m.) na Hali Miziowej znajduje się schronisko PTTK oraz węzeł szlaków turystycznych.

Na szczyt prowadzą szlaki:

ˇ         Szlak żółty z Korbielowa na Górę Pięciu Kopców 1542 m n.p.m.

ˇ         Szlak czarny  z węzła szlaków na Hali Miziowej na Górę Pięciu Kopców 1542 m n.p.m.

Słowackie szlaki w kopule szczytowej prowadzą:

na położoną na granicy polsko- słowackiej Górę Pięciu Kopców 1542 m n.p.m.:

ˇ         Szlak niebieski - graniczny szlak słowacki z przełęczy Glinka Ujsolska na przełęcz Glinne

na położoną po stronie słowackiej kulminację Pilska 1557 m n.p.m.:

ˇ         Szlak zielony z Góry Pięciu Kopców do Orawskiego Wesela

GÓRA PILSKO I ZBÓJNICKA MONSTRANCJA

Pilsko nase Pilsko, wysoki gronicek

skoro się zamrocy, już leje descycek.

Pilsko nase Pilsko, gronicku kochany,

chodzili po tobie zbójnicy z Orawy.

Chodzili, pijali i na dudach grali,

winko popijali, z dziywkami hulali.

Mieczysław Karaś w Sihelnem na Orawie tam mówił o Pilsku: „Byli w Piylsku dwanĺś zbójników. Kie na zbój uodchodziyli, to w tyj piwnicy přisióngali při monstrancji”.

„Naprzód góra Pilsko, która najwyższa jest wierchem swoim nad inne i jest granicą Państwa Orawskiego i Żywieckiego. A ta ma stąd swoje nazwisko Pilsko, iż tam dawnych czasów oraw­scy zbójnicy na tej górze mieli swoje zebrania i uciechy sobie czynili kazawszy sobie wina, piwa, gorzałki za swoje pieniądze przywozić, gdzie pija­tyki z owczarzami i dziewkami miewali i często się tam opijali. Skąd tę górę od pijatyk Pilsko nazwano" .

....Hej Pilsko, hej Pilsko

Hej wysokie trawy

Którędy chadzali, którędy chadzali

Zbójcy od Orawy...

Z Pilskiem związana jest również postać zbójnika Guzeli, który wraz z kilkoma mieszkańcami Korbielowa Dolnego schronił się początkowo na górze Łabysówka, zwanej również Przysłopem. Urządził tam zbójnicką „piwnicę", w której trzymał skarby pochodzące z rabunku. Z biegiem lat, gdy okoliczni chłopi wykarczowali prawie wszystkie lasy na Przysłopie, Guzela był zmuszony opuścić swoją siedzibę. Uciekł wtedy wysoko w góry i znalazł sobie nową kryjówkę w masywie Pilska. Tam żył przez wiele lat i nadal bezkarnie trudnił się rozbojem. Pozostałością po nim była niewielka polanka na Pilsku, zwana przez miejscową ludność „Guzelką", która w pierwszej połowie XX wieku została zalesiona.

ZBÓJNICKA CIEKAWOSTKA:

Podczas zawieruchy wojennej potopu szwedzkiego uciekający do Francji król Jan Kazimierz hojnie wynagrodził górali i niektórych zbójników za pomoc w przepędzeniu wroga. Wtedy to król podarował niejakiemu zbójnikowi Mizi z Jeleśni hale na Pilsku. Dlatego hale tą nazywamy Miziową.